۲-۵-۲-۱-۱- شرایط ومدت دوره مراقبتی

بند اول: شرایط

برای هر مجرمی که تحت دوره مراقبتی قرار می‌گیرد ممکن است دستورات و شرایط مقرر شده باشد که به آن ها عمل نماید. اکثر کشورها قواعد و مقررات (شرایط) استانداردی بسیار کلی دراند که عبارتند از:

۱- قبول سرپرستی و ارشاد خدمات دوره مراقبتی و تبعیت از کلیه دستورات (استرالیا نیوسات ولز).

۲- تبعیت از دستورالعمل های دادگاه یا مامور دوره مراقبتی، برقراری تماس منظم با مامور دوره مراقبتی، رفتار منضبط (سوئد).

۳- رفتار خوب داشتن، انطباق با دستورات مامور سرپرست، و مطلع کردن مامور دوره مراقبت، به مجرد تغییر سکونت یا وضعیت استخدامی (اسکاتلند).

هم چنین اکثر کشورها علاوه بر شرایط استاندارد کلی، بعضی از مقررات و شرایط اضافی دارند:

۱- مجرم باید به هر شرط دیگری که مربوط به باز پروری او باشد تن در دهد، واین شرایط نباید به طور نامشروع تحدید کننده آزادی او باشد و باید با آزادی وجدان او معارض نباشد( فیلیپین).

۲- درمان طبی و روان شناختی: همچون استرالیا، مجارستان، اسرائیل، فیلیپین ، انگلستان و ولز.

۳- برنامه های مواد مخدر و الکل: استرالیا، کانادا، مجارستان ، اسرائیل، فیلیپین، انگلستان و ولز

۴- جبران خسارت مالی: استرالیا، کانادا، پاپو اگینه جدید.

۵- خدمات اجتماعی / ترمیم خسارت اجتماعی: استرالیای جنوبی، استرالیای غربی، اسرائیل، پاپو اگینه جدید، اسکاتلند.

دوره مراقبتی ممکن است به دلیل ارتکاب جرم جدیدی در مدت تعلیق مراقبتی یا به دلیل نقض دستورات، شرایط و مقررات مندرج در حکم، لغو بشود و مجازات اصلی به اجرا در بیاید.

مدت

معمولا مدت زمان دوره مراقبتی به اهمیت جرم و رفتار شخص بستگی دارد . مدت زمان برای اعطای دوره مراقبتی در کشورهای مختلف متفاوت است. بعضی از کشورها ممکن است حداقل و حداکثری را برای دوره مراقبتی در نظر بگیرند. برای مثال در بریتانیا ( انگلستان وولز ) حداقل طول زمان دوره مراقبتی، ۶ماه و حداکثر ۳۶ماه است. در ژاپن، طول زمان دوره مراقبتی، برابر است با مدت زمان مجازات معلقی که دوره مراقبتی جایگزین آن گردیده است. اما متوسط مدت زمان دوره مراقبتی، در اغلب کشورها، حدود ۶ و ۱۲ ماه و حداکثر ۳۶ و ۶۰ ماه می‌باشد.

‌در مورد مدت دوره مراقبتی در ایران م . ۸۲ بیان می‌دارد:

۱- در جرائمی که مجازات قانونی آن ها حداکثر ۳ ماه حبس است تا ۶ ماه.

۲- در جرائمی که مجازات قانونی آن ها ۹۱ روز تا ۶ ماه حبس است و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آن ها در قوانین موضوعه تعیین نشده ۶ ماه تا یک سال.

۳- در جرائمی که مجازات قانونی آن ها بیش از ۶ ماه حبس تا یک سال است ۱ تا ۲ سال .

۴- در جرائم غیرعمدی که مجازات قانونی آن ها بیش از یک سال حبس است ۲ تا ۴ سال .

۲-۵-۲-۱-۲- وظایف مأموران دوره مراقبتی

وظایف مأموران دوره مراقبتی در اغلب کشورهای دنیا عبارتند از:

۱- اقدام به تهیه گزارش قبل از صدور حکم محکومیت. بدین معنا که مأموران دوره مراقبتی اقدام به تهیه گزارشی قبل از صدور حکم محکومیت ‌در مورد مجرم، اوضاع و احوال زندگی وی و اوضاع و احوال ارتکاب جرم، طرزتلقی مجرم از جرم می نمایند که آیا مجرم مستحق استفاده از خدمات سازمان دوره مراقبتی است یا خیر. به عبارت دیگر، اقدام به تهیه گزارش قبل از مجازات، پیشنهاد راهنمایی هایی ‌در مورد نحوه برخورد با مجرم ونوع مجازاتی که دادگاه باید در نظر گیرد، می‌کند.

۲- ارزیابی نیاز مجرم و توسعه و تکمیل طرح پرونده شخصیت از طریق مراجعه مجرم برای تعیین تامین کنندگان متناسب خدمات.

۳- بررسی پیشرفت مجرم و مختومه کردن طرح فوق از نظر تکامل یا نقض شرایط و دستورات.

۴- ارزیابی پاسخ مجرم به سرپرستی و به علاوه ارزیابی کیفیت خدماتی که در مجموع به مجرم ارائه گردیده است.

۵- نظارت بر افراد تحت دوره مراقبتی از طریق تماس های شخصی با مجرم و خانواده شان ونظارت بر جبران خسارت توسط مجرم در موارد مقتضی.

۶- اعمال مدیریتی که بر اساس ان مشکلات مالی، اعتیادی، روان پزشکی، روان شناختی، سلامتی شخصی یا سایر موارد مربوط به رفتار مجرمانه مرتفع گردد.

۷- اجرای مجازات های جامعوی به وسیله مجرمین قابل اعتماد.

۸- از وظایف دیگر مأموران دوره مراقبتی (و متخصصان رفتار درمانی) مشاوره کردن با مجرمین است به گونه ­ای که آن ها دوباره به جامعه بر گردند وتکالیفشان را سر موعد مقرر انجام دهند.

مامور دوره مراقبتی باید دارای ویژگی­های ذیل باشد:

• • باید صبور و بی طرف، بالغ (کمال) و مسئول باشد.

• • قادر به جلب اعتماد واطمینان مجرمان باشد.

• قادر به مدیریت وضعیت های تنش زا (سخت) باشد.

۲-۵-۲-۱-۳- جایگاه دوره مراقبتی در حقوق کیفری ایران^[۲۵]

در حقوق کیفری ایران از ابتدای قانون گذاری (ق. م. ع. ۱۳۰۴) تاکنون خلاء قواعد و مقرراتی ‌در مورد تعلیق مراقبتی که در ابتدای بحث به آن پرداختیم و دوره مراقبتی در قوانین کیفری احساس می شد. به عبارت دیگر، قانون گذار ایران هیچ ماده از مواد قانونی را به آن اختصاص نداده است. اگرچه دادگاه با موادی از قانون مجازات اسلامی یا قانون تعلیق اجرای مجازات مصوب ۱۳۴۶ به عنوان مثال

آموزه های قرآنی در این زمینه بسیار زیاد است و در اینجا به ‌عنوان نمونه به بعضی از آن ها اشاره شد. بدون تردید اعتقاد راسخ ‌به این آموزه ها بزرگترین مصونیت را در برابر هر گونه ظلم و تعدی و تجاوز به حقوق دیگران برای انسان ایجاد می‌کند. منافعی که انسان از راه تجاوز به حقوق دیگران برای انسان ایجاد می‌کند. منافعی که انسان از راه تجاوز به حقوق دیگران می‌تواند تحصیل کند نسبت به سختی و شدت عذابی که در برابر آن مهیا شده است آنچنان حقیر و ناجیز است که هیچ انسان عاقل و دوراندیشی حاضر به چنین معامله زیانباری نخواهد شد؛ بخصوص با توجه ‌به این امر که این منافع، منافعی زودگذر و زوال پذیرند و حداکثر تا پایان عمر انسان با وی همراهند، اما مجازات ناشی از مجازاتی همیشگی است و هیچ گریزی از آن وجود ندارد. بدیهی است راه توبه و بازگشت، که خود نوعی صلاح درونی است همواره به روی مجرمین و ستمگران باز است و آنان می‌توانند از این راه استفاده کنند که هم موجب جبران گذشته و هم تأمین کننده آینده می شود و بهترین و مطمئن ترین شیوه برای پیشگیری از تکرار جرم بازگشت به تبهکاری است. در اینجا به منظور رعایت اختصار، از پرداختن به سایر آموزه های اعتقادی پیشگیرانه در قرآن صرف نظر نموده و به اخلاقیات پیشگیرانه می پردازیم.

ب- اخلاقیات پیشگیرانه

جرم و بزهکاری محصول زندگی جمعی و روابط متقابل انسان‌ها با یکدیگر است. در این تعامل اجتماعی، مهمترین عامل تأثیر گذار بر این روابط، خصوصیات و ویژگی‌های اخلاقی است که افراد جامعه از آن برخوردارند و در رفتار خود بروز می‌دهند. بدیهی است هرچه این ویژگی‌ها انسانی تر و متعالی تر باشند، روابط اجتماعی نیز لطیف تر و دقیق تر خواهد بود و برعکس چنانچه این ویژگی‌ها غیرانسانی و برخاسته از روحیه خودخواهی و منفعت طلبی و بی توجهی به حقوق و مصالح دیگران باشد، روابط افراد با یکدیگر تنش زا و جرم خیز خواهد بود. این واقعیت عینی و قابل مشاهده موجب می شود که ما آموزه های اخلاقی را دارای آثار بازدارنده و پیشگیرانه بدانیم، اما توجه ‌به این مسئله لازم است که تأکید دین بر آموزه های اخلاقی صرفا برای رسیدن ‌به این آثار نیست و دین، آموزه های اخلاقی را ابزاری برای رسیدن ‌به این هدف نمی داند، بلکه تأکید دین بر آموزه های اخلاقی به دلیل اهمیت و نقش اساسی آن ها در تعالی روحی و معنوی انسان و تحقق بخشیدن به فلسفه وجودی او است. در این قسمت نیز به بعضی از آموزه های اخلاقی که می‌تواند در پیشگیری از وقوع جرایم و انحرافات نقش داشته باشد، اشاره می شود.

۱- توصیه و تشویق به رعایت تقوا

تقوا و رعایت حدود الهی به ‌عنوان مهمترین ارزش اخلاقی که انسان را به انجام وظایف خود و دوری از جرایم و انحرافات، ملزم می کند مورد تأکید و توصیه مکرر قرآن قرار گرفته است به گونه ای که هیچ ارزش اخلاقی دیگری اندازه تقوا مورد سفارش و دستور خداوند قرار نگرفته است^[۵۹] و هیچ گروهی مانند متقین، مورد ستایش واقع نشده اند.^[۶۰] این ویژگی مهم اخلاقی که ثمره ایمان و اعتقاد انسان به خداوند و بازگشت به سوی او می‌باشد، به ‌عنوان تنها راه سعادت و رستگاری انسان^[۶۱] ، تأثیر شگرفی در تمامی رفتارها و تعاملات انسان با دیگران خواهد داشت بگونه ای که انسان با تقوا، قبل از انجام هر عملی، آن را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و تنها در صورتی که آن را مطابق با معیارهای الهی و انسانی بداند، اقدام می‌کند و در غیر اینصورت هرگز مرتکب آن نخواهد شد، علاوه براین، برخورداری از این ویژگی اخلاقی انسان را نسبت به اعمال و رفتار دیگران نیز حساس و مسئول قرار می‌دهد به گونه ای که سعی می‌کند دیگران را نیز به انجام رفتارهای پسندیده سفارش و از انجام کارهای ناپسند باز بدارد.

۲- توصیه به عفو و گذشت

بسیاری از جرایم مسبوق به یک تحریک از طرف منجی علیه می‌باشد به گونه ای که جرم شناسان. شاخه جدیدی از علم برای جرم شناسی ایجاد کرده‌اند که به نقش منجی علیه در وقوع جرم می پردازد و به ‌عنوان بزه دیده شناسی (Victimology) از آن یاد می‌کنند. البته این نقش بسیار گسترده است و از ابعاد مختلف قابل بررسی می‌باشد، اما از یک بعد می توان به تأثیر اعمال و رفتار نامناسب و غیرمنطقی یک انسان در تحریک دیگری به ارتکاب جرم اشاره کرد. یکی از ارزش‌های اخلاقی که می‌تواند این عامل جرم زا را خنثی کند و حتی تأثیر سازنده برطرف مقابل نیز داشته باشد، عفو و گذشت و پاسخ دادن بدی با نیکی و رفتار پسندیده است.

از دیدگاه قرآن اگرچه مقابله به مثل در برابر رفتار ظالمانه دیگران به ‌عنوان یک حق پذیرفته شده است،^[۶۲] عفو و گذشت و بردباری در برابر ظلم دیگران نیز به ‌عنوان یک ویژگی اخلاقی مورد تأکید قرار گرفته است.^[۶۳] برخورداری از این ویژگی موجب می شود که انسان خشم و غضب ناشی از رفتار دیگران را که می‌تواند منشاء عکس العمل های شدید بشود، کنترل نماید و از به وجود آمدن تنش و درگیری در روابط خود با دیگران جلوگیری کند.

مرحله بالاتر در مواجهه با رفتار تنش زای دیگران این است که انسان در مقابل این رفتار، رفتاری پسندیده از خود نشان دهد و با این عکس العمل، طرف مقابل را تحت تأثیر قرار داده و او را نیز متحول کند. از دیدگاه قرآن این ویژگی اخلاقی موجب می شود که عداوت و دشمنی که ریشه بسیاری از جرایم است به دوستی و محبت تبدیل شود و روابط افراد با یکدیگر روابطی دوستانه و محبت آمیز گردد.^[۶۴]

۳- توصیه به انفاق، احسان و ایثار

بدون تردید منشاء بخشی از جرایم و انحرافات اخلاقی و اجتماعی، محرومیت های اقتصادی و مادی است. به دلایل متعددی همواره طبقات و گروه هایی در جامعه وجود دارند که از تأمین حداقل نیازهای مادی خود ناتوانند و از داشتن حداقل امکانات زندگی محروم؛ و این محرومیت می‌تواند منشاء رفتارهای انتقام جویانه و یا جرایمی گردد که هدف از ارتکاب آن ها، دست یافتن به حداقل امکانات زندگی و رفع محرومیت است.

در قرآن راهکارهای متعددی برای رفع محرومیت و تأمین نیازمندی‌های طبقات محروم جامعه ارائه شده است که مهمترین آن ها انفاق مال ^[۶۵] و احسان^[۶۶] به آن ها است. انفاق و احسان در مواردی تحقق پیدا می‌کند که انسان آنچه را افزون بر نیاز خود دارد، در اختیار نیازمندان قرار دهد، اما مرحله بالاتری را نیز قرآن بیان می‌کند که از آن به ایثار نام می‌برد و آن ترجیح دادن دیگران به خود و تأمین نیازمندی‌های دیگران علی‌رغم نیاز خویش است.^[۶۷] البته این ویژگی اخلاقی بسیار بالایی است که امکان دسترسی به آن بسیار مشکل است.

ج- احکام و مقررات پیشگیرانه

جاذبه‌ها و خطرات روسپی‌گری

در دنیای غرب جاذبه اصلی روسپی شدن نیاز مالی است. بیشتر روسپیان به علت ناتوانی در به دست آوردن پول زیاد در مشاغل مشروع، مجبور به تغییر کار شرافتمندانه هستند. به علاوه، برخی از آن ها معتاد به مواد مخدر شده، برای تامین مواد به پول نیاز زیادتری پیدا می‌کنند. گاه نیز شور و حال یک خوشگذرانی نامشروع ناشی از شب زنده داری و آزاد بودن از انظار عموم، برخی از زنان و مردان را به فحشاء سوق می‌دهد.

خطراتی که روسپیان با آن رو به رو می‌شوند، عبارت است از:

1. 1. احتمال دستگیری توسط پلیس.

1. 1. ابتلا به بیماری مقاربتی.

1. 1. مورد بد رفتاری قرار گرفتن توسط مشتریان.

1. استثمار شدن به وسیله واسطه‌ها.

گذشته از این، مشروع نبودن روسپی‌گری گاه آن ها را وارد دنیای تبهکاری می‌کند. در اکثر جوامع روسپیان به عنوان منفوران جامعه تلقی می‌شوند و خمین امر، بازگشت آنان را به زندگی عادی با مشکل مواجه می‌کند.

تعریف انحرافات جنسی

برای تعریف انحرافات جنسی ضابطه‌ای دقیق و جهانی در دست نیست و در این زمینه جامعه‌شناسان، زیست‌شناسان و علمای علم اخلاق با یکدیگر توافق کامل و کلی ندارند.

جامعه‌شناسان ‌چنانچه روشهاس لذت یا ارضای جنسی مورد قبول و تصویب جامعه نباشد، آن را انحراف جنسی می‌دانند. زیست‌شناسان در روابط جنسی فقط به تولید مثل و بقای نوع توجه دارند و هر گونه آمیزش جنسسی که در راه نیل ‌به این هدف نباشد از نظر آن ها انحراف جنسی محسوب خواهد شد. این همان بیان فروید است که می‌گفت:« هر گونه ارضای میل جنسی که هدفش از حیطه تولید مثل باشد، انحراف جنسی محسوب می‌گردد.»

از نظر اخلاقی، به هر نوع ارضای جنسی که مورد نکوهش قرار گیرد و بلافاصله احساس ندامت دست بدهد، انحراف جنسی گفته می‌شود. کسی که بر خلاف تکلیف رفتار کند و مرتکب خلاف اخلاف شود، دچار ندامت و پشیمانی می‌گردد، از عذاب وجدان یا پلیس مخفی باطنی رنج می‌برد، از خویشتن می‌گریزد، و خود را خوشبخت و سعادتمند نمی‌یابد.

طبقه‌بندی انحرافات جنسی

به طور کلی، انحرافات جنسی را می‌توان در سه دسته زیر طبقه‌بندی کرد:

1. 1. انحرافات جنسی که در اثر شدت یا ضعف میل یا فعالیت جسمی بروز می‌کند مانند سرد مزاجی.

1. 1. روابط جنسی که به علت انتخاب طرف مقابل« انحراف» نامی‌ده می‌شود مانند همجنس‌بازی یا رابطه جنسی با حیوانات.

1. روابط جنسی عادی که تحت شرایط ضد اجتماعی صورت می‌گیرد مانند روسپی‌گری.

در عین حال، برخی از دانشمندان انحرافات جنسی را فقط به دو گروه تقسیم می‌کنند:

۱-انحراف در هدف مثل همجنس‌بازی یا روابط با حیوانات.

۲-انحراف در تشفی انگیزه مثل خود نمایی یا چشم چرانی.

میزان جرائم و انحرافات جنسی

تعیین دقیق میزان جرائم و انحرافات جنسی از اطلاعات موجود در آمارهای جنائی بسیار دشوار است . زیرا در اثر استتار بسیاری از جرائم و انحرافات جنسی ، عده کمی از انحرافاتی که از طرف مأمورین انتظامی به دادسرها و یا دادگاه های کیفری گزارش می‌شوند ، قابل شناخت می‌باشند . اما کشف این ارقام سیاه نیز ما را به مشاهده تغییراتی که در انواع جرائم جنسی در یک محیط فرهنگی معینی به وجود می‌آید راهنمائی نمی‌نماید ، و این شناخت برای جرم شناسان و کیفر شناسان اهمیت زیادی دارد .

متأسفانه سیستم قوانین کیفری در بیشترموارد بر مبنای مجازات مجرم بنا شده ، در حالی که به ریشه یابی و شناخت علل کمتر توجه می‌شود . علاوه بر این، بسیاری از جرائم مربوط به مجرمین یقه سفید کشف نمی‌شوند و یا آمارهای آن ها منتشر نمی‌شوند . زیرا جرائم عده زیادی از مجرمین به ‌عنوان جرائم ناشناخته باقی می ماند . به عنوان مثال رفتارهای بعضی از افراد رده های بال هرگز به مرحله محازات نمی‌رسند . مانند جرائم و انحرافات جنسی طبقات بالا و مرفه ، اشخاص وابسته به نظام سیاسی ، و سرمایه داران بزرگ و صاحبان مشاغل رده های بالا و غیره . جرم شناسی روی این جرائم با اهمیت که بنظر بعضی از جرم شناسان ،مجرمین یقه سفید و یا به اصطلاح جنایتکاران اصلی نامی‌ده می‌شوند تأکید فراوان دارد . کتله در این زمینه چنین می نویسد : شناخت ما از همه انحرافات و جنایات کامل نخواهد بود ، مگر اینکه ، این شناخت شامل ارقام سیاه هم باشد . بعلاوه کتله اضافه می‌کند که جرم شناسی نمی‌تواند بر این فکر پافشاری کند که از روی آمارهای قضایی و آمارهای زندانیان می‌تواند به همه ‌آسیب‌های اجتماعی احاطه داشته باشد . زیرا اگر چه بسیاری از جرائم مجرمان یقه سفید از سوی مقامات پلیش کشف و علامت گذاری می‌شوند ،ولی از سوی مقامات کیفری مورد رسیدگی واقع نشده و آن ها از اعمال مجازات مصون می مانند و یا در اکثر موارد جرائم و انحرافات طبقات بالای اجتماعی از سوی مقامات پلیس گزارش نمی‌شود و به صورت ارقام سیاه باقی می مانند .

کتله اضافه می‌کند که بین جرائم شناخته شده که احکام آن ها صادر شده است و تمام بزهکاریهائی که افراد در یک جامعه مرتکب می‌شوند ولی ناشناخته می مانند ، تقریباً یک رابطه ثابت وجود دارد .

اما رابطه ای که کتله از آن بحث می‌کند ، الزاماًً بر طبق نوع و یا شدت جنایات از جامعه ای به جامعه دیگر فرق می‌کند . در جامعه ای که انضباط قانون حکمفرما است و سازمان پلیس و دستگاه دادگستری نفوذ ناپذیر است ، یعنی هم قوه اجرائیه و هم قوه قضائیه با نهایت صداقت و درستی و با بی طرفی کامل اداره می‌شوند و با قاتلین و جنایتکاران تقریباً یکسان برخورد می‌شود ، هرگاه فردی مرتکب جرمی‌شود ، نمی‌تواند از تعقیب بر کنار باشد و قضات کیفری هم از اعمال کیفر مجرم در هر طبقه و موقعیت خود داری نمی‌کنند .

بعضی از متخصصان جرم شناسی سعی کرده‌اند تا میزان جرائم را که برای پلیس شناخته شده و تحت پیگرد قانونی قرار گرفته اند مورد ارزیابی قرار دهند . بنا به نظر رادزنویز تقریباً ۱۵ درصد کل جرائم و جنایات انجام شده در انگلستان رسماً ثبت و گزارش می‌شوند . آقای جونز رقم واقعی را بالاتر از آن می‌داند و معتقد است که حدود ۲۵ درصد کل جرائم ظاهر و گزارش می‌گردند و بقیه به صورت ارقام سیاه باقی می مانند ، باعتقاد ویهنرتعداد تخلفات جنائی شناخته نشده به انضمام تخلفات گزارش نشده بین حداقل دو مرتبه و حداکثر چهار و نیم مرتبه تعداد جرائم واقعی گزارش داده شده در آمارهای جنائی تغییر می‌کند . (همان منبع :۱۲۶)

۱-Mishra&Spreitzer

۲- Whetten&Cameron

۱۲

تعریف عملیاتی

جهت سنجش میزان گرایش به اعتماد سازی از سئوالات ۱۶ تا ۲۰ پرسشنامه تحقیق استفاده شده است 

۸-۸-۱ نظام پاداش دهی سئوال۵

تعریف نظری

پاداش در لغت به معنای مزد ، و سزا است ( دهخدا ، ج ۱ ) . پاداش دهی روشی است برای اینکه به کارکنان گفته شود چه چیزی برای سازمان مهم است ( جعفری،)پاداش به جبران زحمت فرد در سازمان درازای وقت و نیرویی که او درسازمان و به خاطر نیل به اهداف سازمان صرف می‌کند و تلافی خلاقیت و ابتکارات وی برای یافتن و به کار گیری رویه ها و روش های کار جدید تر و بهتر گفته می شود . در نظام پاداش دهی ، پاداشی که فرد از سازمان دریافت می‌دارد یا به خاطر انجام وظایف محول در حد عادی و متعارف است که در این صورت حقوق یا دستمزد نامیده می شود ، یا به دلیل انجام وظایف در سطحی بالاتر از استاندارد های عادی کاری است که در این صورت از پاداش به عنوان مزایای فوق العاده به خاطر کار فوق العاده صحبت می شود ( سعادت ، ۱۳۸۶ ص ۲۵۳) .

تعریف عملیاتی

در این پژوهش منظور از نظام پاداش دهی سیستمی است که بر اساس موازین ، قوانین و شیوه های خاص ، پاداش هر یک از کارکنان تدوین شده و متناسب با کار و عملکرد مؤثر افراد به آن ها پاداش های کمی و کیفی تعلق گیرد جهت سنجش میزان گرایش به پاداش دهی از سئوالات ۲۱ تا ۲۵ پرسشنامه تحقیق استفاده شده میزان گرایش به پاداش دهی از سئوالات ۲۱ تا ۲۵ پرسشنامه تحقیق استفاده شده است .

۹-۸-۱ دسترسی به منابع سئوال ۶

تعریف نظری

منابع جمع منبع و در لغت به معنای اصل و منشاء و چشمه است ( معین ، ج ۱).

دسترسی به منابع سازمان بدان معنا است که مدیران باید فعالیت های سازمان از طریق واحدهای کوچک تر و تیم های پروژه ای که دارای بودجه مخصوص به خود هستند ، به انجام برسانند و منا بع عالی را برای حل مشکلات در اختیار افراد قرار دهند .مهم ترین منابع مورد نیاز کارکنان شامل منابع مالی ، انسانی تجهیزاتی و اطلاعاتی می‌باشد ( کانتر ، ۱۹۸۳ ، به نقل ابطحی و عابسی ۱۳۸۶ ص ۱۱۳ ). ۱

۱۳

تعریف عملیاتی

جهت سنجش میزان گرایش به دسترسی به منابع از سئوالات ۲۶ تا ۳۰ پرسشنامه تحقیق استفاده شده است .

۱۰-۸-۱ رضایت شغلی

تعریف نظری

رضایت شغلی عبارت است از حدی از احساسات و نگرش‌ها ی مثبت که افراد نسبت به شغل خود دارند. رضایت شغلی نتیجه ادراک کارکنان است که محتوا و زمینه شغل آن چیزی را که برای کارمند ارزشمند است فراهم می‌کند. رضایت شغلی یک احساسی مثبت یا مطبوع است که پیامد ارزیابی شغلی یا تجربه ی فرد است . این حالت احساسی مثبت ،کمک به سلامت فیزیکی و روانی افراد می‌کند .از نظر سازمانی ، سطح بالای رضایت شغلی منعکس کننده ی جو سازمانی بسیار مطلوب است که منجر به جذب و بقاءکارکنان می شود . (جیت اس کندان ص ۸۶ )

تعریف عملیاتی

جهت سنجش میزان رضایت شغلی از پرسشنامه ، استاندارد شده ی میزان رضایت شغلی افراد در محیط کار که دارای ۳۷ سئوال می‌باشد استفاده شده است .



۱-Cantur

۲- jit s chandan

۱۴

فصل دوم

ادبیات و پیشینه پژوهش

۱-۲مقدمه

۲-۲ مبانی نظری پژوهش

۱-۲-۲ توانمند سازی

در دنیای جدید سازمانی دائم التغییر ، و پر تلاطم ، اصول سنتی مدیریت وسازمان مانند دیوان سالاری ، فرماندهی و کنترل مورد تاخت و تاز قرار گرفته است . راهبردهای مبتنی بر کنترل دیوان سالارانه یعنی کاربرد مقررات ، قوانین ، دستور العمل ها ، سلسله مراتب اختیار و استاندارد سازی فعالیت ها برای یکنواخت کردن رفتارهای کارکنان ، کارایی چندانی در برنداشته است. نیروهای انسانی برای بروز استعدادها و خلاقیت های خود در پیچ و خم دیوان سالاری گرفتار شده و می‌توانند از توانایی‌های بالقوه خود استفاده کنند و به حل مسائل و مشکلات بپردازند (عبداللهی و نوه ابراهیم ، ۱۳۸۵ ص ۷ )

رشد و پیشرفت جوامع وابسته به منابع تولید ثروت یعنی مدیریت ، نیروی انسانی زمین ، سرمایه و تابع سرمایه ای می‌باشد که از میان آن ها مدیریت و نیروی انسانی از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردار هستند ، به گونه ای که در حال حاضر مزیت بسیاری از کشورها در نیروی انسانی توانمندی می‌باشد که در رسالت استفاده بهینه از سایر منابع را بر عهده دارند و این نیروی انسانی برای آنکه بتوانند مؤثر و کار آمد باشد ، خود نیازمند مدیریت است (امین و رمضانی ، ۱۳۸۵ ص ۱ 

توانمند سازی منابع انسانیبه عنوان یک رویکرد نوین انگیزش درونی به معنی آزاد کردن نیروهای درونی کارکنان و همچنین فراهم کردن بستر ها و به وجود آمدن فرصت ها برای شکوفایی استعدادها ، توانایی ها ، و شایستگی های افراد می‌باشد . علاوه بر این باعث می شود تا کارکنان نسبت به شغل وسازمان خود نگرش مثبتی داشته باشند . توانمند سازی با تغییر در باور ها ، افکار ، و طرز تلقی های کارکنان شروع می شود . بدین معنی که آنان باید ‌به این باور برسند که توانایی تاثیر گذاری و کنترل بر نتایج شغلی را دارند و احساس کنند که اهداف شغلی معنی دار و ارزشمندی را دنبال می‌کنند و باور داشته باشند که با آنان صادقانه و منصفانه رفتار می شود (عبداللهی و نوه ابراهیم ، ۱۳۸۵ ص۸ ).

۲-۲-۲ ریشه‌های توانمند سازی

اگر چه مفهوم توانمند سازی از اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ در ادبیات مدیریت و روانشناسی سازمانی ، وارد شده است ، اما بررسی ها ی تاریخی نشان می‌دهد که توانمند سازی ریشه در دوران گذشته دارد. وتن و

کمرون در سال ۱۹۹۸ اظهار می‌کنند این مفهوم توانمند سازی کارکنان در رشته‌های روانشناسی، جامعه شناسی

۱۶

و علوم دینی ‌ریشه‌هایی دارد که به دهه های گذشته و حتی قرن های اخیر بر می‌گردد. در مطالعات روانشناسی توانمند شدن به معنای تمایل افراد ، به تجربه خود کنترلی، به خود اهمیت دادنو خود آزادیمی‌باشد ( عبداللهی و نوه ابراهیم ، ۱۳۸۵ ص ۲۰-۲۱ )

در جدول شماره ۲-۱ می توان ریشه‌های توانمند سازی را در علم روانشناسی مشاهده نمود .

در جدول شماره ۲-۱ می توان ریشه‌های توانمند سازی را در علم روانشناسی مشاهده نمود .

جدول ۲-۱ ریشه‌های مفهوم توانمند ی در علم روانشناسی

نظریه پرداز

مفهوم

سال

آدلرAdler

انگیزش تسلط

۱۹۲۷

وایت White

انگیزش اثر گذاری

۱۹۵۹

بریهمBrehm 

واکنش روانشناختی

۱۹۶۶

تعریف مفهومی رضایت شغلی:

از تعاریفی که توسط افراد مختلف از مفهوم رضایت شغلی ارائه گردیده، این مفهوم بیانگر احساسات و نگرش­های مثبتی که شخص نسبت به شغلش دارد، وقتی گفته می­ شود کسی از رضایت شغلی سطح بالایی برخوردار است یعنی به طور کلی شغلش را دوست دارد برای آن ارزش زیادی قائل است و به گونه ­ای مثبت به آن می­نگرد و در مجموع از احساس خوب و مطلوبی نسبت به آن برخوردار است. (شفیع آبادی؛ ۱۳۷۵ ص ۲۷۹)

تعریف عملیاتی رضایت شغلی:

منظور از رضایت شغلی در این پژوهش نمره­ای است که افراد در پرسشنامه رضایت شغلی بری فیلد و روث^[۷] به دست آورده­اند.

تعریف مفهومی منزلت اجتماعی:

تعاریف مختلفی از منزلت اجتماعی ارائه شده است. آلن بیرو می­گوید: منزلت اجتماعی نفوذ و اعتباری است که دیگران به شخص، “به جهت خصایص گوناگون و کم و بیش واقعی که به او منتسب می­دارند” می­ دهند. افکار عمومی با به رسمیت شناختن ارزش یک فرد؛ وضع و منزلت اجتماعی او را بهبود می­بخشد اما این قضاوت جمعی از ارزش­های غالب محیط متأثر می­ شود. (بیرو،آلن^[۸]،۱۹۹۰)

تعریف عملیاتی منزلت اجتماعی:

منظور از منزلت اجتماعی در این پژوهش نمره­ای است که افراد در پرسشنامه منزلت اجتماعی کسب کرده ­اند.

فصل دوم

پیشینه پژوهش

مقدمه

برای سال­های متمادی تصور بر این بود که^[۹] IQ ( ضریب هوشی) نماینده میزان موفقیت افراد است. در مدارس معیار اهدای جوایز به دانش آموزان تست هوش بود و حتی بعضی از شرکت­ها برای پاداش از تست هوش استفاده می‌کردند. در دهه اخیر محققان دریافتند که IQ تنها شاخص ارزیابی موفقیت یک فرد نیست. آن­ها در حال حاضر مشغول تحقیق درباره)^[۱۰] EQ هوش عاطفی) هستند. (نانسی.کی.رکر^[۱۱] ، ترجمه و تالیف:‌ آزاده دلیلیان)

هوش یکی از مهمترین سازه­ های فرضی است که از زمان مطرح شدن آن توسط آلفرد بینه در اویل قرن بیستم همواره برای تبیین موفقیت شغلی و کارایی به کار رفته است. هوش عاطفی زمانی مورد توجه قرار گرفت که دنیل گلمن در سال ۱۹۹۵ کتاب خود را با عنوان «چرا هوش عاطفی می ­تواند مهمتر از IQ باشد؟» به چاپ رساند.

درابتدای پیدایش این سازه، روان­شناسان بیشتر بر روی جنبه­ های شناختی همانند حافظه و حل مسأله تأکید می­کردند. اما خیلی زود دریافتند که جنبه­ های غیرشناختی مانند عوامل عاطفی و اجتماعی نیز دارای اهمیت زیادی هستند. بعضی پژوهشگران بر این عقیده­اند کهIQ در خوش بینانه­ترین حالت ۱۰ الی ۲۵ درصد از واریانس متغیر عملکرد را تبیین می­ کند.

علم ‌به این که احساسات شما چیست و چگونه باید از آن­ها در جهت تصمیم ­گیری به نحو احسن استفاده کنید می­گوید:

هوش هیجانی (عاطفی)، توانایی برای مدیریت اضطراب و کنترل تنش­ها و انگیزه، امیدواری و خوش­بینی در مواجهه با موانع، در راه رسیدن به هدف است.

هوش هیجانی (عاطفی)، در حقیقت راهی است برای زیرک بودن.

هوش هیجانی (عاطفی)، همدلی است، درک این که اطرافیان شما چه احساسی دارند.

هوش هیجانی(عاطفی)، یک نوع مهارت اجتماعی است،”همراهی با مردم، مدیریت عواطف و احساسات در روابط و توانایی ترغیب و رهبری دیگران.”

هوش هیجانی اولین بار در سال ۱۹۹۰ و به عنوان شکلی از هوش اجتماعی مطرح شد که شامل توانایی کنترل احساسات و هیجانات در خود و دیگران، پذیرش دیدگاه سایر افراد و کنترل روابط اجتماعی است. هوش هیجانی یک سری از توانایی­ ها ومهارت­های غیر شناختی است که توانایی فرد را در مقابله با فشارها و اقتضاهای محیطی افزایش می­دهد. (بارون^[۱۲]، ۱۹۹۷)

دیدگاه برخی کارشناسان نشان دهنده این است که بهره هوشی به خوبی نمی­تواند از عهده توضیح سرنوشت متفاوت افرادی برآید که فرصت ها وشرایط مشابهی دارند. هوش عمومی (IQ) در فراز و نشیب­های زندگی به تنهایی نمی­تواند آمادگی زیادی در افراد برای مقابله صحیح ایجاد کند و لزوماًً تضمین کننده رفاه، شخصیت اجتماعی و یا احساس شادکامی در زندگی نیست. در واقع تنها ۲۰ درصد موفقیت افراد به IQ بستگی دارد، و بقیه آن بسته به هوش هیجانی و هوش اجتماعی است. مطالعات اخیر نشان می­ دهند که موفقیت عمومی و بهزیستی در بزرگسالان به یادگیری چگونگی بکاربستن مهارت­ های هیجانی درخلال تحول و مواجهه مؤثر با بسیاری از چالش­های زندگی به منظور کاهش خطر بروز اختلال‌های روانی وابسته است. (چرینس و آدلر^[۱۳]، ۲۰۰۰)

موضوع دیگر که ‌می‌توان مطرح نمود این است که دلیل توجه زیاد به هوش هیجانی چیست؟ البته باید توجه داشت که اصطلاح جالب هوش هیجانی در این توجه بی­تأثیر نیست اما دلیل اصلی­اش این است که مطالعات جدید بیش از پیش ارتباط واضح میان عواطف­، شیمی مغز­، خوشبختی، سلامتی و موفقیت­های عمومی در زندگی را نشان می­دهد. عواطف وسیله صحبت بدنمان با ما است و به ما می­گوید که بدن برای سلامتی و خوشبختی به چه چیزی نیاز دارد. عواطف در طی میلیون­ها سال تغییر و اصطلاح تدریجی بشر برای کمک به کامیاب شدن و ادامه زندگی طراحی شده است. (استیوهن، ۱۹۹۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۳)

هوش و تعریف آن:

اصطلاح هوش صرفا نامی است که به فرایند ذهنی، فرضی و یا مجموعه رفتارهای هوشمندانه اطلاق می­ شود و نظریه­ های هوش عملاً نظریه­ های مربوط به رفتار هوشمندانه است. (ایکون^[۱۴]، ۱۹۸۵؛ نقل از پاشا شریفی، ۱۳۸۱)

چنین رفتاری شامل توانایی‌های مختلف و متغیر­های شخصیتی است که از فردی به فرد دیگر تفاوت می­ کند. ‌بنابرین‏ ارائه یک تعریف جامع و مانع از چنین مفهوم پیچیده­ای آسان نیست.(پاشا شریفی، ۱۳۸۱)

برداشت روان شناسان از کلمه هوش

برخی از متخصصان­، هوش را توانایی حل مسأله می­دانند. عده­ای دیگر آن را توانایی انطباق و یادگیری، ‌بر اساس تجارب روزمره می­دانند. عده­ای نیز معتقدند در تعریف هوش بر­اساس این جنبه­ های شناختی، سایر ابعاد هوش مثل خلاقیت و هوش عملی و میان فردی نادیده گرفته می­ شود. اما مشکل این است که هوش برخلاف قد، وزن و سن، قابل مشاهده و انداره گیری مستقیم نیست. ما نمی­توانیم پوست سر آدم­ها را بکنیم و ببینیم چقدر هوش دارند. ما هوش را فقط به صورت غیرمستقیم و با مطالعه ومقایسه اعمال هوشمندانه­ی آدم­ها می­توانیم ارزیابی کنیم. (جان دبلیو سانتراک^[۱۵]، ترجمه مهرداد فیروز بخت، ۱۳۸۳)

مطابق نظر سانتراک مؤلفه­ های اصلی هوش همان مؤلفه­ های اصلی فرایند­های شناختی یعنی حل مسأله، تفکرو حافظه هستند و تفاوت­های توضیحاتی آن، به دو مفهوم تفاوت­های فردی و سنجش بر می­گردد. تفاوت­های فردی به تفاوت­های پایدار و همیشگی آدم­ها با یکدیگر اطلاق می­ شود. به طور کلی تفاوت­های فردی در هوش را با آزمون­هایی که به ما نشان می­ دهند (آیا فلان شخص از دیگران بهتر استدلال می­ کند یا خیر؟) اندازه می­ گیرند و ‌در مورد آزمون­های متعارف هوش­، اختلاف نظرهایی هست. ولی فعلاً اختلاف نظرهای روان شناسان ‌در مورد اندازه گیری هوش را نادیده می­گیریم و هوش را توانایی حل مسأله و انطباق و درس گرفتن از تجربه­ها در نظر می­گیریم.