رویکرد فراشناختی
رویکرد فراشناختی تعلل ورزی را به عنوان یک راهبرد، برای تنظیم شناختها و عواطف منفی در نظر میگیرد. بومیستر، هیدرتون و تایس (۱۹۹۴، به نقل از حسینی و خیر، ۱۳۸۸). تعلل ورزی را یک راهبرد میدانند که افراد برای تنظیم هیجانهای منفی به کار میبرند.
نظریه های رفتار طرحریزی شده
بر اساس نظریه رفتار طرح ریزی شده (آجزن[۵۳] به نقل از سیرویس[۵۴]، ۲۰۰۴) قصد و تصمیم برای رفتار یکی از شاخص های بسیار کوچک نزدیک به انجام رفتارها هستند و تاثیر نگرشها و افکار و عقاید را بر رفتار میانجیگری میکنند، افرادی که دچار تعلل ورزی هستند به افرادی که این مشکل را ندارند از لحاظ تصمیمات گرفته شده برای اجرا با یکدیگر تفاوتی ندارند، بلکه این تفاوت در فاصله میان تصمیم و اجرا مشخص میگردد (حسینی و خیر، ۱۳۸۸).
نظریه رفتاری
نظریه های رفتاری تعلل ورزی را برحسب نظریه تقویت تبیین میکنند، یعنی به تعویق انداختن کار برای فرد، اثر تقویتی بیشتری از انجام آن دارد. (بریودی[۵۵]، ۱۹۸۰؛ به نقل از حسینی وخیر، ۱۳۸۸).
رویکرد روان تحلیلگری
رویکرد روان تحلیلگری تعلل ورزی را به عنوان یک رفتار مسئلهدار که نشان دهنده هیجانهای روانی زیر بنایی است و بیشتر در برگیرنده احساسهایی نسبت به خانواده فرد میباشند، شناسایی می کند. رویکردهای شناختی نیز بر نقش باورهای غیر منطقی و چشمداشتهای غیر واقع بینانه در تعلل ورزی تأکید میکنند. (شوارتز[۵۶]، ۲۰۰۷).
نظریه انگیزشی
بسیاری از نظریهپردازان تعلل ورزی را بیشتر یک مشکل انگیزشی میدانند. برای نمونه دوایت و اسچوونبرگ [۵۷](۲۰۰۲) ماهیت پویایی تعلل ورزی را به تنزیل موقتی نسبت داده اند. آن ها معتقدند که تعلل ورزی تمایل به بیارزشی و یا کم اهمیت جلوه دادن پاداشهای تاخیری است. مطابق این نظریه افراد تمایل به انجام تکالیفی دارند که پاداششان بیشتر و فوری باشد. در مقابل آن، کارهایی که در حال حاضر ناخوشایند و در بلندمدت پاداشدهنده هستند را به تأخیر میاندازند. فراری (۲۰۰۱) تعلل ورزی را «شکست خود تنظیمی عملکرد» میداند که در آن، افراد تعلل ورز در تنظیم کارکردشان در موقعیتهای استرس زا و با بار شناختی بالا، شکست میخورند (به نقل از جوکار و دلاورپور، ۱۳۸۶).
۲-۱-۱-۱۲ شیوع تعلل ورزی
تعلل ورزی در جمعیت کلی شایع شناخته شده و به طور مزمن حدود ۱۵% – ۲۰% بزرگسالان را تحت تاثیر قرار میدهد. هامر و فراری (۲۰۰۲) تعلل ورزی حاد را میان بزرگسالان، بالای ۲۰% در امور روزمره تشخیص داده اند در حالی که میزان تعلل ورزی تحصیلی مشکل آفرین میان دانشجویان را حداقل ۷۰% تا ۹۰% و تعلل ورزی حاد را ۲۰% تا ۳۰% میان دانشجویان تخمین زدهاند (فریر، جانسون و مک کاون، ۱۹۹۶ مک کاون و جانسون، ۱۹۹۱، روث بلوم، ۱۹۸۴، به نقل از مصطفوی، ۱۳۸۹).
پژوهشها در مورد علت و همبستههای تعلل ورزی نتایج مختلفی را ارائه داده اند و به متغیرهای مختلفی اشاره داشته اند از جمله ناتواتی در خود تنظیمی، اعتماد به نفس پایین، مکان کنترل بیرونی، خودکارآمدی پایین در خود تنظیمی، خلق و صفات شخصیتی نوروتیسم بودن و مسئولیت پذیری کم، جهتگیریهای هدف پیشرفت و کاربرد ضعف مهارت های یادگیری، مطالعات چندی تعلل ورزی را به مدیریت زمان، تقویت خود، هدفمندی و به ارزیابیهای خیلی کم از کنترل و تنظیم خود مرتبط دانسته اند (لی، ۱۹۹۲، لی و سچونبوری، ۱۹۹۳؛ تیک و بومیستر، ۱۹۹۷، به نقل از مصطفوی، ۱۳۸۹).
۲-۱-۲ تعریف ارزش تکلیف
یکی از مؤلفه های مهم در نظریه انتظار – ارزش مؤلفه ارزش تکلیف است. در این مدل، ارزش تکلیف به عنوان انگیزه برای تعامل در فعالیتهای مختلف (پاتریشیا[۵۸]، ۲۰۰۰، به نقل از گرجیان، بیتا) و دلایل گوناگون دانش آموزان برای انجام یا عدم انجام تکلیف، تعریف شده می شود (ویگفیلد[۵۹] و اکلز، ۲۰۰۲؛ اکلف[۶۰]، ۲۰۰۳، به نقل از گرجیان، بیتا) و با مشوق بودن تکلیف برای افراد سر و کار دارد (ستسو و اسمیت[۶۱]، ۲۰۰۵، به نقل از حسینی، طالعپسند و بیگدلی، ۱۳۹۰). ارزش تکلیف را میتوان به عنوان سائقی برای تعامل در فعالیتهای تحصیلی تعریف کرد (درتاج، ۱۳۹۲).
۲-۱-۲-۱ چگونگی شکل گیری مدلهای انتظار- ارزش
مدلهای انتظار- ارزش برخاسته از یک دیدگاه شناختی عمومی در زمینه انگیزش، و نیز منعکس کننده بعد شناختی فرد به عنوان یک تصمیمگیرندهی فعال و منطقی هستند، که در مقابل مدلهای قدیمیتر رفتاری انگیزش مطرح شدهاند.
۲-۱-۲-۱-۱ شکل گیری سازهی انتظار
تولمن[۶۲] (۱۹۳۲) مطرح که پاداش صرفاْ تداعی بین محرک و رفتار را نقش نمیزند، بلکه حتی حیوانات نیز انتظاراتی را درباره این که اگر رفتار خاصی را انجام دهند چه اتفاقی برای آن ها اتفاق خواهد افتاد، یاد می گیرند. سپس وقتی که آن ها رفتار مذبور را انجام می دهندٰ در انتظار پاداش یا تنبیه مینشینند. تولمن این مفهوم شناختی انتظار را جایگزین مفهوم مکانیکی عادت در مدلهای سائق کرد. در زمینه موفقیت باید گفت، دانشآموزانی که انتظار دارند در کاری خوب عمل کنند یا موفق شوند، احتمالأ دوباره در آینده به آن کار دست خواهند زد.
۲-۱-۲-۱-۲ شکل گیری سازهی ارزش
لوین[۶۳] (۱۹۳۵) در نظریه خود از واژه جاذبه[۶۴] استفاده کردهاست، تا خاطر نشان کند که افراد، برای هر یک از اشیای موجود در محیط، جاذبه کسب میکنند. به عنوان مثال، هر گاه فرد گرسنه باشد، اشیای مربوط به غذا نسبت به سایر اشیای محیط (کتاب، کار، تلویزیون ، سایر افراد) دارای جاذبهی مثبتی میشوند، چرا که غذاست که نیاز فعلی فرد را برآورده می کند. بنابرین فرد به اشیای مربوط به غذا نزدیک می شود. علاوه بر این، هرچه نیاز به مدت طولانیتری ارضانشده باقی بماند ممکن است جذابیت اشیای مربوطه بیشتر شود. علاوه بر این، برخی از اشیا ممکن است به دلیل خصوصیت ذاتی شان، دارای جاذبه بیشتری باشند (مثلاُ مرغ و کتلت در برابر نان وآب)، به طوری که افراد به این اشیا بیشتر نزدیک میشوند تا اشیایی که جذابیت کمتری دارند (واینر[۶۵]، ۱۹۹۲). در زمینه موفقیت باید گفت، دانش آموزانی که کنجکاو و فعال هستند (نیاز به یادگیری دارند)، برخی از اشیا و امور را جذابتر یا دارای جاذبهی مثبت تری مییابند، مثل فعالیتهای کامپیوتری یا سایر کارهایی را که ذاتا جالب نظر هستند ( پینتریچ و شانک، ۲۰۰۲).
۲-۱-۲-۱-۳ شکل گیری سازهی سطح انتظار[۶۶]
در جریان حرکت از مدلهای رفتاری مکانیکی که روی پاداش و عادت تآکید میکردند به سوی مدلهای «اندام وارهتر»[۶۷] شناختی که متوجه انتظار و ارزش بودند، نیاز به تعریف مفهوم یک راهانداز یا انرژی دهنده رفتار مثل غریزه، سائق، نیاز و عادت کاهش یافت و نیاز چندانی به تعریف این موارد احساس نمی شود بلکه مسئله جهتگیری از اهمیت برخوردار است. لوین با در نظر گرفتن مؤلفه های انتظار و ارزش، سازهی سطح انتظار را برای فرایند شناختی تصمیم گیری پیشنهاد کرد. سطح انتظار عبارت است از هدف یا معیاری که فرد بر اساس تجارب گذشته و آشناییای که با یک تکلیف دارد برای خود در نظر میگیرد (پینتریچ و شانک، ۲۰۰۲).
۲-۱-۲-۲ نظریه انتظار- ارزش اتکینسون[۶۸]
