برای انجام مطالعات می‌دانی از روش‌های مختلفی می‌توان استفاده نمود. که یکی از کار‌آمد‌ترین این شیوه ها استفاده از پرسشنامه می‌باشد. ‌بنابرین‏ در این پروژه به منظور جمع‌ آوری داده های موردنیاز نسبت به طراحی پرسشنامه مطابق با استانداردهای تعریف شده اقدام گردید. از آنجایی که تجزیه و تحلیل اطلاعات اخذ شده از پرسشنامه‌ها اساس این پژوهش را تشکیل می‌دهد. ذیلاً به تشریح چگونگی طراحی پرسشنامه مورد استفاده و روش جمع‌ آوری و ثبت داده ها می پردازیم.

۳-۲-۱- طراحی پرسشنامه :

با توجه به اهداف و ماهیت این پژوهش، بایستی از روشی برای مطالعه استفاده می‌شد که بتوان از طریق آن اطلاعات توصیفی را به صورت کمی تحلیل نمود. کاربرد پرسشنامه یکی از شیوه هایی است که می‌تواند ما را در دستیابی ‌به این منظور یاری نماید.

اما آنچه که بیش از هرچیز در اخذ نتایج و تحلیل صحیح از داده های جمع‌ آوری شده مؤثر است، انتخاب دقیق و مناسب شاخص‌ها و روش‌های مربوطه در مراحل تدوین، طراحی و اجرای پرسشنامه می‌باشد. در این تحقیق از آنجایی که جامعه آماری ما را روستائیان تشکیل می‌دهند و لزوماًً از همه‌ اقشار با سطوح مختلف سواد نظر‌سنجی صورت می‌گیرد، لذا از سیستم بسته در طراحی سؤالات استفاده گردید.

برای اینکه بتوانیم مشاهدات عینی و توصیفی را در قالب پرسشنامه به واحدهای کمی و قابل شمارش تبدیل کنیم بایستی از طیف‌های سنجش استفاده گردد.

طیف‌های متعددی در این زمینه طراحی و تبیین گردیده که از مهمترین آن ها می توان به طیف لیکرت^[۱]– طیف بوگاردوس^[۲]– طیف گاتمن^[۳]و مقایسه‌زوجی اشاره نمود.

با توجه به نوع و اهداف مطالعه، تعداد متغیرها، تعداد نمونه ها و سطح سنجش متغیرها نسبت به انتخاب طیف مناسب اقدام می‌گردد.

یکی از متداول‌ترین وکاربردی‌ترین روش های سنجش که در مطالعات اجتماعی و اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد، طیف لیکرت می‌باشد.

این طیف در نظرسنجی‌ها نسبت به یک موضوع با سطح سنجش ترتیبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مقیاس لیکرت حداقل تعداد پاسخگویان مورد نیاز بایستی بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ نفر وتعداد سؤالات یا گویه های مطروحه نبایستی از ۱۵ سؤال کمتر باشد.

در تدوین پرسش‌ها باید سعی شود از سؤالات بی‌ربط و مبهم خودداری شود.

پاسخ سؤالات در این روش معمولاً از ۵ قسمت تشکیل گردیده که شامل خیلی موافقم – موافقم – تا‌حدودی – مخالفم – خیلی‌مخالفم، می‌باشد.البته بر اساس هدف و روش تحقیق می‌توان کلمات این گویه‌ها را تغییر داد.

گزینه‌های مربوط به منظور انجام تحلیل‌های آماری، شماره گذاری می‌گردند. انتخاب این شماره ها دلخواه می‌باشد. اما معمولا ً اعداد ۱ تا ۵ را برای پاسخ‌های ۵ گانه در نظر می‌گیرند. در این روش مجموع نمراتی که پاسخگویان به دست می‌آورند، نمایانگر نوع نظر و گرایش آن ها به موضوع مورد مطالعه می‌باشد. به همین دلیل این روش را طیف مجموع نمرات نیز می‌نامند]۱۷[.

با توجه به مزایا و تناسب این روش با اهداف مطالعه‌ حاضر، از آن در طراحی پرسشنامه استفاده گردید.

پرسشنامه طراحی شده در این پژوهش شامل ۲۸ سؤال، در قالب ۱۰ زیر مجموعه (متغیر فرعی ) شامل‌آب‌سطحی – آب‌زیرزمینی – پوشش‌گیاه-خاک – تولید‌کشاورزی – تولید‌دامی – آفات‌و‌بیماری‌ها – سبد‌غذائی – منابع آب و‌زمین و جمعیت به عنوان شاخص‌های توسعه‌کشاورزی در منطقه مورد مطالعه می‌باشد. پاسخ‌ها به صورت ۵ گزینه‌ای و شامل گویه‌های زیر طراحی گردیده‌اند.

الف)اثر بسیار خوبی داشته ب) تا حدودی اثر خوبی داشته ج) بی تأثیر بوده د)تا حدودی اثر بدی داشته ه)اثر بسیار بدی داشته

در تهیه و تدوین سؤالات سعی گردیده حتی الامکان کلیه نکاتی را که در تنظیم پرسشنامه به لحاظ درک مفاهیم – سادگی – شفافیت – دقت – ارتباط با موضوع – شکل و شیوه ارائه ضرورت دارد، رعایت شود. این پرسشنامه به لحاظ محتوایی به منظور نظر‌سنجی روستائیان وساکنین محلی در خصوص فرضیه تحقیق تدوین و طراحی گردیده است.(رجوع شود به پیوست شماره ۳) در مراحل بعدی تعیین روایی^[۴]و پایایی^[۵] پرسشنامه بایستی انجام گردد که از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد.پس از طی این مراحل و انجام اصلاحات احتمالی، پرسشنامه آماده توزیع خواهد بود.

۳-۲-۲- تعیین اعتبار یا پایایی پرسشنامه :

در بررسی پایایی، هدف این است که بدانیم ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد. به بیان دیگر اگر ابزار اندازه‌گیری را در یک فاصله زمانی کوتاه،چندین بار به گروه واحدی از افراد بدهیم نتایج حاصل نزدیک به هم خواهد بود یا خیر ؟

برای اندازه‌گیری پایایی معمولاً از شاخصی به نام ضریب‌پایایی استفاده می‌کنیم. دامنه ضریب پایایی از ۰ تا ۱ می‌باشد. هر چه این ضریب به یک نزدیک‌تر باشد پایایی بیشتر است‌.

برای تعیین ضریب پایایی شیوه های مختلفی استفاده می‌شود‌، اما متداول‌ترین روش اندازه‌گیری پایایی‌، ضریب آلفای کرونباخ^[۶] می‌باشد.

محاسبه این ضریب مبتنی بر واریانس بوده و با بهره گرفتن از نرم‌افزار Spss براحتی قابل محاسبه می‌باشد. چنانچه مقدار این ضریب از ۷/۰ کمتر باشد پرسشنامه از اعتبار قابل قبولی برخوردار نبوده و بایستی اصلاح گردد. اما ضرایب بالاتر از ۷/۰ نمایانگر وجود پایایی لازم می‌باشند.در این مطالعه به منظور تعیین پایایی بدواً‌، تعداد ۲۷ پرسشنامه به صورت تصادفی بین افرادی از جامعه آماری مورد نظر که بایستی در این نظرسنجی شرکت نمایند توزیع و پس از تکمیل نتایج مقدار آلفای کرونباخ با بهره گرفتن از نرم افزار Spss تعیین گردید. مقدار ضریب آلفا معادل ۹۳۹/۰ محاسبه،که نمایانگر اعتبار و پایایی قابل قبول پرسشنامه می‌باشد.

جدول شماره ۳-۶ خلاصه نتایج آمار مربوط به محاسبه ضریب کرونباخ

تعداد نمونه

واریانس

میانگین

ماکزیمم

می نیمم

ضریب آلفای کرونباخ

۲۷

۰۶۱/۰

۸۷۷/۳

۲۷۴/۴

۵۱۱/۳

۹۳۹/۰

۳-۲-۳- تعیین روایی پرسشنامه :

مفهوم روایی ‌به این سؤال پاسخ ‌می‌دهد که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می‌سنجد ؟وآیا اصولاً قادر است خصوصیتی را که برای سنجش آن طراحی شده اندازه‌گیری کند ؟

‌بنابرین‏ ملاحظه می شود که در سیستم کلاسیک حقوق جزا که امروزه در اکثر کشورها رایج است، نمی توان هیچ کس را مجبور به تحمل نتایج جزایی ناشی از عمل خود نمود، مگر این که مرتکب تقصیری شده باشد. بدین طریق متقدمین حقوق جزا معتقد بودند که فی المثل نمی توان طفل خردسال را که مرتکب یک عمل خلاف قانون شده است مسئول دانست و مجازات کرد زیرا این چنین طفلی دارای قوۀ تمیز و تشخیص نبوده و نتایج مجرمانه عمل خود را نمی توانسته است پیش‌بینی کند. باید توجه داشت که بین یک طفل خردسال غیرممیزویک فردکبیرعاقل بالغ ، مراتب و درجاتی وجود دارد… به طور کلی سه مرحله زیر را از لحاظ جزایی می توان در زندگی هر یک از افراد بشر تشخیص داد.

۳-۲-۱- دوران فقدان تمیز و عدم مسئولیت کیفری مطلق

این دوره از تولد طفل آغاز می شود و بنا به روایتی با فرا رسیدن ۷ سالگی پایان می‌یابد. گفته می شود کودک در این دوره توانایی درک افعال خویش و عواقب سوء آن را ندارد. سن ۷ سالگی اماره ای کاشف از رشد عقلانی کودک است. وگرنه ممکن است دیرتر یا زودتر به سن تمیز برسد. در هر حال کودک در این دوره غیر تمیز به شمار می رود، اگرچه قدرت تمیز داشته باشد. به سخن دیگر، عدم تمیز کودک در این سن اماره ای مطلق است و دلیل خلاف آن در دادگاه پذیرفته نیست.پس اگر کودک پیش از رسیدن به سن ۷ سالگی مرتکب جرم شود مسئولیت کیفری ندارد. لیکن سلب مسئولیت کیفری، طفل را در برابر ضررهایی که به مال دیگری وارد ساخته است از مسئولیت مدنی معاف نمی گرداند.

۳-۲-۲- دوران تمیز و برخورداری از مسئولیت کیفری نسبی

این دوره از ۷ سالگی شروع می شود و تا رسیدن به سن بلوغ یعنی پایان ۹ سال قمری در دختران و ۱۵ سال قمری در پسران ادامه می‌یابد. کودک را در این دوره ‌به این دلیل ممیز می دانند که فرض می‌کنند کودک به مرحله ای از رشد عقلانی رسیده که قادر است بد را از خوب باز نشناسد و یکی را بر دیگری برتری دهد. تمیز در قوانین کشور ما تعریف نشده است. ولی اگر مقصود از آن فرق گذاشتن میان بد و خوب و یا پسند و ناپسند از راه قیاس باشد، آن را باید یک جنبه ای تمیز یعنی جنبه اخلاقی آن تعبیر کرد. علاوه بر آن جنبه کیفری تمیز نیز مهم است. در این باره دادگاه باید تحقیق کند که آیا متهم در حین ارتکاب جرم به عواقب عمل خود آگاه بوده است؟ اگر دادگاه دلیلی بر ممیز بودن طفل به دست نیاورد نمی توان به محکومیت او حکم داد.مسئولیت طفل در این دوره نسبی است به شرط آن که طفل ممیز شناخته شود. لیکن اگر دلیلی بر قوه تمیز او در دادگاه ابراز نشود طفل غیرممیز و در نتیجه غیرمسئول شمار می رود. ‌به این ترتیب، تصور می شود که طفل ممیز توانایی پذیرفتن درجه ای حفیف از مسئولیت را دارد و می توان او را مجازات کرد.

۳-۲-۳- دوران بلوغ و سن کبر قانونی

در این مرحله اصل بر این است که همۀ افراد بشر در یک سن بخصوص، دارای رشد جسمی و عقلی کافی شده و قوه تمیز و تشخیص بد و خوب را به نحو کامل دارا می‌باشند در اینجا مشکلی که پیش می‌آید این است که چون شروع و پایان این ۳ دوره مختلف برای تمام افراد بشر یکسان و هماهنگ نبوده و قوه تمیز در افراد مختلف در یک سن واحد به کار نمی افتد، چگونه و در چه زمانی می توان مسئولیت جزایی صغار را حتمی و قطعی دانسته آنان را از لحاظ جزایی محکوم نمود؟

باید اشاره کرد که در اغلب قوانین جزایی دنیا سن قضایی خاصی پیش‌بینی شده که قبل از رسیدن به آن سن، اطفال را به طور کلی غیر مسئول می شناسند. این سن معمولاً ۶ سالگی یا ۷ سالگی است.ولی اخیراًً حقوق جزا در بعضی کشورها بقدری پیشرفت ‌کرده‌است که قانون گزاران حتی این سیستم را نیز کنار گذاشته و سیستم جدید تری جانشین آن کرده‌اند که صرفنظر از احراز مسئولیت جزایی، هدفش اتخاذ تصمیم مناسب ‌در مورد اصلاح و تربیت مجدد کودکان بزهکار، است به طوری که آنان را فردی مفید و مساعد به حال اجتماع بار آورد.

۳-۳- سن شروع مسئولیت کیفری

بعد از طفولیت و قبل از شروع سن کبرقانونی ، دوره ای وجود دارد که بسیار مشکل است و

تاکنون موضوع مباحثات و اختلاف نظرهای عدیده ای در حقوق جزا بوده است. به همین لحاظ قانون گزاران مختلف، سن کبر قانونی و مسئولیت جزایی را به طریق متفاوتی تعیین کرده‌اند. از اینرو امروزه در مجموعه های قوانین کشورهای مختلف می بینیم که سن کبر را گاهی ۱۸ سالگی – گاهی ۲۰ سالگی و گاهی اوقات هم ۲۱ سالگی گرفته اند. البته اکثریت با آن دسته کشورهایی است که ۱۸ سالگی را سن کبر و مسئولیت جزایی می دانند.

۳-۴- مسئله تمیز اطفال و انتقادات وارده بر آن

نکته مهمی که تاکنون در قوانین جزایی اکثر کشورها، برای تعیین مجازات برای کودکان بزهکار، وجود داشته همانا مسئله تمیز و تشخیص طفل نسبت به عمل مجرمانه ای است که از او سر زده. به عبارت دیگر هرگاه قاضی تمیز و تشخیص طفل را در حین ارتکاب بزه احراز نماید. او را مجازات خواهد کرد. حال باید دید که اصولاً مفهوم تمیز و تشخیص چیست و طفل ممیز کدام است؟

معمولاً در قوانین­جزایی­هیچ یک از کشورها کلمه­”تمیز”­را تعریف­نمی­کنند. ولی محققین و متخصصین علوم­جزایی، معانی مختلفی از این کلمه به دست داده ­اند که دو معنی­مهم آن به شرح زیر ‌می‌باشد:

بنا به تعریف اول، تمیز عبارت است از آگاهی طفل است ‌به این که مرتکب عمل غیرقانونی و یا خلاف نظامات اجتماعی گردیده است.

برخی دیگر از مؤلفین و متخصصین حقوق جزا، قوه تمیز را چنین تعبیر کرده‌اند: تمیز عبارت از قدرت تشخیص خوب از بد است و اینکار مستلزم داشتن رشد عقلی است.

به نظر ما مسئله تمیز به هر نحوی که توجیه شود، باز هم ضابطه و ملاک کافی جهت تعیین مسئولیت جزایی اطفال و نوجوانان نمی تواند باشد زیرا همان‌ طور که ملاحظه شد ، در تعاریف فوق گاهی اوقات رشد و تکامل قوای دماغی صغیر مورد توجه قرار گرفته و گاهی نیز علم و آگاهی او بر مجرمانه بودن عمل ارتکابی مبننای مسئولیتش واقع شده است و حال آنکه در اغلب موارد طفل مرتکب، به جنبه مجرمانه بودن عمل ارتکابی خود وقوف کامل داشته و رشد قوای دماغیش آن قدر بوده است که بداند در صورت ارتکاب چنین عملی مورد تعقیب و مواخذه قرار خواهد گرفت. ‌بنابرین‏، می بینیم که در چنین حالتی وجود «شعور و تمیز» در طفل مجرم محرز شناخته شده و چنین مجرمی را مجازات می‌کنند، بدون اینکه به جنبه اجتماعی جرم و علل و جهات شخصی ارتکاب آن توجه نمایند.

۳-۵- اماره عدم مسئولیت کیفری اطفال

برخلاف اسباب دافع مسئولیت کیفری که وجود آن باید در هر مورد خاص ثابت شود عدم

نتیجه فرضیه فرعی ۱-۵ ………………………………………………………………… ۱۲۳

مقایسه نتایج با یافته های دیگران ………………………………………………………. ۱۲۳

محدودیت های پژوهش …………………………………………………………………… ۱۲۴

پیشنهادات کاربردی ……………………………………………………………………….. ۱۲۵

پیشنهاد برای پژوهش های آتی ………………………………………………………….. ۱۲۷

منابع فارسی ………………………………………………………………………………. ۱۲۸

منابع لاتین …………………………………………………………………………………. ۱۳۰

پرسشنامه ………………………………………………………………………………….. ۱۳۴

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین هوش فرهنگی مدیران و استراتژی های مدیریت تعارض به کارگرفته شده از سوی آن ها در بین مدیران طراحی شده است. جامعه آماری مورد تحقیق در این پژوهش کلیه مدیران و کارکنان اداری شرکت پالایش نفت کرمانشاه است ،نمونه ی پژوهش شامل ۱۱۰نفر بوده که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده است. برای سنجش متغیرها از پرسشنامه هوش فرهنگی «مدل ویلیام اچ. پراد» که پایایی آن به وسیله آلفای کرونباخ بالای ۷/۰ به دست آمد و پرسشنامه مدیریت تعارض « لایل ساسمن وسم دیپ » که پایایی آن به وسیله آلفای کرونباخ بالای ۷/۰ به دست آمد استفاده شده است. روایی پرسشنامه نیز با بهره گرفتن از روایی محتوی توسط صاحب نظران و استاد راهنما تأیید شد. برای آزمون فرضیه های تحقیق از آزمون همبستگی استفاده شدو نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که بین ابعاد هوش فرهنگی و استراتژی های مدیریت تعارض رابطه مثبت و معناداری وجود داردو ‌بنابرین‏ همه فرضیه‌ها تأیید شدند.

واژگان کلیدی : هوش فرهنگی ، استراتژی، مدیریت تعارض ، آزمون همبستگی

فصل اول

کلیات تحقیق

۱-۱-مقدمه:

هیچ سازمان کارآمدی ایستا نیست. تغییر در همه ی سازمان ها روی می‌دهد و تعارض^[۱] در همه ی رده های سازمانی پدید می‌آید. مدیران باید مهارت حل و فصل تغییر و تعارض را کسب کنند نقش های پراهمیت آن ها را در سازمان بپذیرند و بیاموزند که چگونه اثرات مخرب آن ها را به حداقل برسانند و اثرات مثبت آن ها را در ترغیب آفرینندگی و رشد افزایش دهند. به بیان دیگر مدیر باید بتواند تغییر و تعارض را به سود سازمان هدایت کند نه علیه آن.تعارض ما را در مسیر مشاهده و حافظه قرار می‌دهد. تعارض باعث بروز خلاقیت می شود. ما را از حالت بی تحرک و وابسته به شرایط و محیط دور می‌سازد و با بروز آن، یا چیزی به دست نمی آوریم یا چاره ای می یابیم.

تعارض شرط لازم برای تفکر دقیق و استادی در کار است. به جای این که تعارض و بحث را به عنوان مانعی بر سرراه انجام کار تلقی کنیم، آن را اقدامی ضروری و مقدماتی برای انجام هرکار عاقلانه می بینیم. باید ‌به این نکته خاطر نشان کرد که در دنیای متفاوت امروزی نیازمند درک و برقراری ارتباط بیش از پیش با فرهنگ ها^[۲] و خرده فرهنگ های مختلف از طریق احساسات، عواطف و علایم و نشانه های شفاهی و غیر شفاهی فرهنگ های مختلف و گاهی متمایز هستیم. برقراری ارتباط مناسب بین افراد در محیط های متفاوت کاری، اجتماعی و حتی زندگی شخصی اهمیت بیشتری یافته و نیازمند درک، آموزش و افزایش برخوردهای مناسب است تا انواع روابط بین فردی، گروهی و بین فرهنگی را تسهیل کند و امکان زندگی بهتر افراد با فرهنگ و خرده فرهنگ های متفاوت را در کنار یکدیگر فراهم آورد. پیچیدگی روابط کاری در محیط های چند فرهنگی امروز، افرادی را با ویژگی های مختلف شخصیتی، نیازها، باورها، ارزش ها، انتظارات و ادراکات متفاوت در خود جای داده است ساختارهای اداری و بوروکراسی سازمان که شرایط تنش و مجادله را در محیط های خشک و غیر منعطف کاری به وجود آورده است، مدیریت تعارض رابه یکی از بزرگترین موضوعات مدیران در قرن حاضرتبدیل ‌کرده‌است. آثار و نتایج متفاوتی که از تعارض ها در محیط های مختلف ایجاد می شود دو جنبه مثبت و منفی از تعارض را معرفی می‌کند. و این هنر مدیران است که بتوانند تعارض های محیط های محیط کار را به شکلی مؤثر مدیریت کنند تا آثار مخرب آن به حداقل برسد و آثار مثبت آن راه گشایی مشکلات سازمان گردد تا در محیط های چند فرهنگی با افراد که از فرهنگ های مختلف فعالیت می‌کنند ارتباط کارآمد و سازنده برقرار شود و از وجود این فرهنگ ها و تعارض های مختلف به نفع سازمان استفاده مناسبی به عمل آورند. ‌بنابرین‏ وجود اختلاف فرهنگی می‌تواند در بین افراد باعث بروز تعارض گردد. برای مدیریت مناسب تعارض ها لازم است تا افراد نسبت به هوش فرهنگی^[۳] شناخت و آگاهی کافی داشته باشند و در موقعیت های مختلف به صورتی مناسب عمل نمایند تا محیط های مختلف کاری را با کمترین تعارض منفی مواجه سازند و آثار مثبت تعارض ها را در محیط های چند فرهنگی به ارمغان آورند.

۱-۲-بیان مسئله:

۰٫۰۳۳۰٫۷۹

مقیاس B–۰٫۷۵۰٫۶۱۰٫۹۰مقیاس C––۰٫۴۴۰٫۷۵مقیاس D–––۰٫۶۳

۵-۳ روش نمره گذاری پرسشنامه سلامت عمومی

1. روش نمره گذاری پرسشنامه سلامت عمومی بدین ترتیب است که از گزینه الف تا د، نمره صفر، یک، دو، سه تعلق می‌گیرد. در نتیجه نمره فرد در هر یک از خرده مقیاس ها از صفر تا ۲۱ و در کل پرسشنامه از صفر تا ۸۴ خواهد بود. نمرات هر آزمودنی در هر مقیاس به طور جداگانه محاسبه شده و پس از ان نمرات ۴ زیر مقیاس را جمع کرده و نمره کلی را به دست می اوریم. در این پرسشنامه نمره کمتر بیانگر سلامت روان بهتر می‌باشد. بر اساس نمره به دست آمده و با بهره گرفتن از جدول شماره ۲ می توان وضعیت فرد را در هر یک از زیر مقیاس ها و در کل پرسشنامه تعیین نمود.

جدول۲- ۳ نمرات برش در هر یک از خرده مقیاس های پرسشنامه سلامت عمومی

خرده مقیاس ها

نمرات در خرده مقیاس ها

نمرات در کل پرسشنامه

هیچ یا کمترین حد

۰ – ۶
۰ – ۲۲

خفیف

۷- ۱۱
۲۳ – ۴۰

متوسط

۱۲ – ۱۶
۴۱ – ۶۰

شدید

۱۷ – ۲۱
۶۱ – ۸۴

با توجه به داده های جدول شماره ۲ می توان گفت نمره ۱۷ به بالا در هر زیر مقیاس و نمره ۴۱ به بالا در مقیاس کلی وخاومت وضع آزمودنی را نشان می‌دهد.

۶-۳ پایایی و روایی مقیاس سلامت عمومی

مقصود از روایی آزمون، ‌پاسخ‌گویی‌ ‌به این سؤال اساسی است که آزمون چه چیزی را اندازه گیری می‌کند و تا چه حد از این لحاظ کارایی دارد.دو شاخص روایی پرسشنامه های سرندی، حساسیت و ویژگی آن است. در بررسی ویژگی یک ازمون سرندی، شاخص ویژگی را می توان با توجه به میزان موفقیت آزمون در شناسایی صحیح غیر بیماران از بیماران، به دست آورد. همچنین شاخص ارزیابی حساسیت آزمون سرندی وابسته به میزان موفقیت آزمون در شناسایی بیماران از غیر بیماران است( گلدبرگ، ۱۹۸۹). در بررسی چن و چن( ۱۹۸۳) جهت بررسی روایی همزمان از پرسشنامه چند جنبه ای مینه سوتا استفاده نمودند و به ضریب همبستگی ۰٫۵۴ دست یافتند. کالمن، ویلسون و کالمن( ۱۹۸۳) دو پرسشنامه سلامت عمومی و مقیاس نا امیدی بک را اجرا نمودند و ضریب روایی همزمان ۰٫۶۹ را گزارش نمودند. در تحقیق هودیامونت و همکاران( ۱۹۸۸)، پرسشنامه سلامت عمومی، مقیاس موازنه عاطفی و پرسشنامه شرح حال آمستردام را اجرا نمودند و در هر مورد ضریب همبستگی ۰٫۶۰ به دست آمد.

تا سال ۱۹۸۸ بیش از ۷۰ مطالعه درباره روایی پرسشنامه در نقاط مختلف دنیا به انجام رسیده بود. به منظور برآورد اعتبار پرسشنامه سلامت عمومی این پژوهش ها فرا تحلیلی شده و نتایج نشان دادند، متوسط حساسیت پرسشنامه GHQ- 28 برابر با ۸۴% ( بین ۷۷% تا ۸۹%) و متوسط ویژگی آن برابر ۸۲% (بین ۷۸% تا ۸۵%) است(ویلیامز و گلدبرگ، ۱۹۸۷). یعقوبی( ۱۳۷۴) نیز حساسیت این آزمون را ۸۶% و ویژگی آن را ۸۲% گزارش ‌کرده‌است. پژوهش بهمنی و عسگری( ۱۳۸۵) ساختار ۴ عاملی آن را از طریق تحلیل عاملی تأییدی(CFA)بررسی و تأیید نموده است. به منظور ارزشیابی اعتبار پرسشنامه سلامت عمومی، به اعتقاد گلدبرگ( ۱۹۷۹)، بررسی همسانی درونی، که از طریق ضریب الفای کرونباخ اندازه گیری می شود، مناسب ترین روش است. گلدبرگ با مرور پژوهش های انجام شده در این زمینه که به دو صورت باز آزمایی و نیز محاسبه ضریب آلفای کرونباخ به انجام رسیده مقدار اعتبار را بالا و قابل قبول گزارش ‌کرده‌است. در بررسی کلدبرگ و ویلیامز (۱۹۸۸)، اعتبار تنصیفی برای کل پرسشنامه را ۹۵% گزارش کردند. ثبات درونی را با روش آلفای کرونباخ در مطالعه چان( ۱۹۸۵)، و کی یس( ۱۹۸۴)، ۹۳% گزارش شده است.

ضریب اعتبار نسخه فارسی پرسشنامه ۲۸ ماده ای پرسشنامه سلامت عمومی با روش بازآزمایی با فاصله زمانی ۷ تا ۱۰ روز روی گروه ۸۰ نفره به میزان ۰٫۹۱ برآورد شده که در سطح خطای یک هزارم معنادار است ( پالاهنگ، ۱۳۷۴). یعقوبی( ۱۳۷۴) ضریب اعتبار کلی این آزمون را ۸۸% و ضریب اعتبار خرده آزمون ها را بین ۰٫۵۰ تا ۰٫۸۱ گزارش ‌کرده‌است. میزان اعتبار این پرسشنامه به شیوه همسانی درونی(آلفای کرونباخ) برای مقیاس های علائم جسمانی ۰٫۸۵ ، اضطراب و بی خوابی ۰٫۷۸، اختلال در عملکرد اجتماعی۰٫۷۹ و افسردگی وخیم ۰٫۹۱ و کل پرسشنامه ۰٫۸۵ به دست آمده است( بهمنی و عسگری، ۱۳۸۵). تقوی( ۱۳۸۰) به منظور تعیین اعتبار این پرسشنامه از سه روش باز آزمایی، دو نیمه سازی و ثبات درونی استفاده نمود. نتایج به دست آمده با روش بازآزمایی برای کل پرسشنامه ۰٫۷۲ و برای خرده آزمون های علائم جسمانی، اضطراب و بی خوابی، نارسایی در عملکرد اجتماعی و افسردگی به ترتیب ۰٫۸۶، ۰٫۸۴، ۰٫۶۸، ۰٫۷۷ بود. همچنین نتایج به دست آمده جهت سنجش ثبات درونی با بهره گرفتن از روش آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه ۰٫۹۰ و برای خرده آزمون های علائم جسمانی، اضطراب و بی خوابی، نارسایی در عملکرد اجتماعی و افسردگی به ترتیب ۰٫۷۶، ۰٫۸۴، ۰٫۶۱، ۰٫۸۸ بود.

۷-۳ روش تجزیه و تحلیل داده ها

روش تجزیه و تحلیل داده ها از طریق تحلیل همبستگی خواهد بود.

فصل چهارم

یافته ها

۱-۴ مقدمه

در این فصل نتایج حاصل در ۲ بخش توصیفی واستنباطی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

در بخش توصیفی ضمن طبقه بندی داده ها از شاخص های آماری مانند میانگین،انحراف استاندارد،­جدول توزیع فراوانی و نمودار ها برای توصیف و خلاصه سازی داده ها استفاده شده است. در بخش استنباطی از تحلیل رگرسیون چند متغیره استفاده گردیده است .

۲-۴ تحلیل توصیفی داده ها

در ابتدا به تحلیل توصیفی مشخصات نمونه مورد پژوهش (گروه سنی،تحصیلات ) می پردازیم.

۱-۲-۴ سن

جدول ۱-۴ : توزیع فراوانی و درصد سن نمونه مورد پژوهش

درصد

فراوانی

سن

۵۲

۷۸

۳۰-۲۵

۶/۳۰

۴۶

۳۵-۳۰

۴/۱۷

۱۶

۴۰-۳۵

جدول فوق توزیع فراوانی سن نمونه مورد بررسی را نشان می‌دهد. بیشترین فراوانی متعلق به گروه سنی ۳۰-۲۵ سال و کمترین فراوانی متعلق به گروه سنی ۴۰-۳۵ سال می‌باشد. کل نمونه مورد پژوهش ۱۵۰ نفر می‌باشد.

جدول۲-۴ : شاخص گرایش مرکزی و پراکندگی سن نمونه مورد پژوهش

بیشترین

کمترین

دامنه تغییرات

انحراف معیار

میانگین

سن آزمودنی ها

۴۰

۲۵

۱۵

۱۶/۴

۹۰/۳۰

همان‌ طور که درجدول فوق ملاحظه می شود میانگین سن نمونه ۹۰/۳۰ می‌باشد.

پایین‌ترین و بالاترین سن به ترتیب ۲۵ و ۴۰ سال و دامنه تغییرات یعنی پراکندگی بین بزرگترین و کوچک‌ترین سن آزمودنی ها برابر ۱۵ می‌باشد. انحراف استاندارد برابر ۱۶ /۴ می‌باشد .

نمودار ۱-۴ : توزیع فراوانی سن درآزمودنی ها

۲-۲-۴ تحصیلات

جدول ۳-۴: توزیع فراوانی ودرصد تحصیلات نمونه مورد پژوهش

درصد

فراوانی

تحصیلات

۴

۶

زیر دیپلم

۲۰

۳۰

دیپلم

۷/۳۲

۴۹

فوق دیپلم

۳۸

۵۷

لیسانس

۳/۵

۸

فوق لیسانس

۱۰۰

۱۵۰

کل

«فشار» نیرویی است که به طرق مختلف بهزیستی و سلامت انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. فشار در نظریه موری همان تعیین‌کننده های محیطی رفتار است. به نظر وی بایستی بین اهمیت اشیاء محیط آن‌گونه که توسط شخص ادراک و تفسیر می‌شود (فشار بتا) و آن‌گونه که در واقعیت وجود دارند (فشار آلفا) تفاوت قائل شویم. یکی از معیارهای سلامت روان‌شناختی در نظریه موری این است که ادراک از محیط از نوع «آلفا» باشد نه «بتا».

به عقیده موری تمام انسان‌ها با شدت و ضعف متفاوت دچار «عقده» هستند؛ اما فقط عقده‌های افراطی و شدید موجب نابهنجاری و بیماری می‌شوند. پس یکی دیگر از معیارهای شخصیت سالم و سلامت روان‌شناختی در نظریه موری این است که شخص سالم از عقده‌های خوشه‌ای (بقایای تجارب و خاطرات پیش از تولد مانند اضطراب از عدم حمایت و بی‌یاوری …)، عقده مهرطلبی (فعالیت‌های منفعل و وابسته در اعمال کلامی و دهانی)، پرخاشگری مهارشده (نیاز به تعریف و تمجید) و عقده پرخاشگری دهانی (مانند فعالیت‌های دهانی همراه با پرخاشگری مثل گاز گرفتن در هنگام خشم، تمایلات قوی پرخاشگرانه، نگرش دوگانه ‌در مورد مراجع قدرت، فرافکنی پرخاشگری دهانی مانند دیدن محیط به صورت اشیاء و افراد پرخاشگر و ضربه زننده و لکنت زبان)، عقده طرد دهانی (مانند انزجار و نفرت از فعالیت‌های دهانی)، عقده طرد مقعدی (مانند نیاز به پرخاشگری، نیاز به قدرت و استقلال یا جنسیت مقعدی)، عقده نگهداری مقعدی (مانند واکنش دفاعی به دفع و تخلیه)، عقده میزراهی (مانند شهوت میزراهی)، عقده ایکاروس (مانند خودشیفتگی شدید)، عقده اختگی (که عمدتاًً نتیجه تخیلات با استناد کودکانه است) مبری است (خدارحیمی، ۱۳۷۴).

هری استاک سالیوان

نظریه سالیوان با عنوان «نظریه روابط بین فردی» شهرت یافته است. بنابر نظریه سالیوان شخصیت «الگوی نسبتاً پایدار و مکرر موقعیت‌های بین فردی است که زندگی انسان را مشخص می‌کند.» به عقیده وی انسان از بدو تولد تا مرگ تحت تأثیر روابط بین فردی است و افکار و احساسات او نیز متأثر از این امر است. گرچه وی اهمیت وراثت و رشد را انکار نمی‌کند، اما انسان را محصول تکامل اجتماعی می‌داند.

ویژگی‌های سلامت روان‌شناختی را از دیدگاه او عنوان می‌کنیم:

۱– شخصیت برخوردار از سلامت روان‌شناختی «انعطاف‌پذیر» است و با توجه به موقعیت‌های بین فردی نوین، در روابطش با دیگران به صورت متناسب تغییرپذیر است.

۲– فرد سالم قادر به تمایزگذاری بین افزایش و کاهش «تنش» است و رفتار او در جهت کاهش تنش معطوف می‌شود.

۳– به گفته سالیوان شخصیت سالم بایستی بنابر گفته چارلز اسپیرمن همیشه در حال «آموزش و فراگیری روابط و ارتباطات» باشد.

۴– زندگی شخص برخوردار از سلامت روان، دارای جهت یافتگی است. بدین معنی که امیالش را به خوبی یکپارچه می‌سازد که منجر به رضایتمندی شود یا اضطراب او را نسبتاً کم کند یا از بین ببرد؛ ‌بنابرین‏ شخصیت سالم کسی است که دستگاه روانی او حداقل تنش را داشته باشد و چنین فردی معمولاً روابط اجتماعی انعطاف‌پذیر، واقعی و اعتماد آمیز دارد (سالیوان، ۱۹۵۳).

اریک اریکسون

به عقیده اریکسون سلامت روان‌شناختی اصولاً نتیجه عملکرد قوی و قدرتمندی «من» است. «من» عنوان و مفهومی است که نشان‌دهنده توانایی یکپارچه‌سازی اعمال و تجارب شخص به صورت انطباقی و سازشی است. «من» تنظیم‌کننده درونی روان است که تجارب فرد را سازمان‌دهی می‌کند و در نتیجه از انسان در مقابل فشارهای نهاد و من برتر حمایت می‌کند. هنگامی که رشد انسان و سازمان‌های اجتماعی به نحو متناسب هماهنگ شود، در هرکدام از مراحل رشد روانی-اجتماعی توانایی‌ها و استعدادهای مشخصی ظهور می‌کند. سلامت روان‌شناختی را می‌توان در قالب این توانایی‌ها و در هر مرحله از رشد روانی – اجتماعی تعریف کرد. توانایی مرتبط با اولین مرحله رشد روانی-اجتماعی (اعتماد در برابر بی‌اعتمادی) در طفولیت «امید» است. مرحله دوم رشد روانی-اجتماعی (خودمختاری در برابر شرم و تردید) «اراده» است. سومین مرحله رشد روانی-اجتماعی (ابتکار در برابر احساس گناه) منجر به بروز توانایی احساس «هدف» می‌شود. چهارمین توانایی بشر در مرحله چهارم (کارایی در برابر احساس حقارت)، «شایستگی» است که در نهایت ‌مشخص کننده مهارت و خبرگی فرد است. توانایی و قدرتی که در نوجوانی (مرحله هویت‌یابی در برابر سردرگمی نقش) بروز می‌کند «وفاداری» است. عشق توانایی متمایزکننده ششمین مرحله رشد روانی-اجتماعی (صمیمیت در برابر کناره‌جویی) است که اریکسون آن را بزرگ‌ترین قدرت بشر می‌داند. توانایی و قدرت مرتبط با مرحله ششم (مولد بودن در برابر رکود)، «مراقبت» است. نیروی متناسب با آخرین مرحله رشد روانی – اجتماعی (کمال در برابر ناامیدی)، «خردمندی» است. به عقیده اریکسون سلامت روان‌شناختی هر فرد به همان اندازه‌ای است که توانسته است توانایی متناسب با هرکدام از مراحل زندگی را کسب کرده باشد. تعریفی که اریکسون از سلامت روان‌شناختی ارائه ‌کرده‌است عبارت است از: فردی که در جامعه زندگی می‌کند بایستی از تعارض عاری باشد، بایستی از استعداد و توانایی بارزی استفاده کند، در کارش ماهر و استاد باشد، ابتکار نامحدود داشته باشد، از انجام لحظه‌به‌لحظه حرفه‌اش پسخوراند بگیرد و در نهایت ‌در مورد فرایند زندگی نظریه معنوی روشن و قابل‌درکی داشته باشد (خدارحیمی، ۱۳۷۴).

اریک فرام

اریک فرام معتقد است که شخصیت خواه سالم یا ناسالم، به فرهنگ بستگی دارد. جامعه سالم در اعضای خود عشق ورزیدن، باروری و خلاقیت، تعقل، عینیت و نیرومندی را پرورش می‌دهد و با این شیوه کارآمدی انسان کامل را تسهیل می‌کند. شخصیت سالم نیازهایش را با کمک «شیوه های مولد، بارور و خلاق» ارضا می‌کند اما انسان ناسالم از طریق شیوه های نامعقول نیازهایش را برطرف می‌کند.

فرام تصویر روشنی از شخصیت سالم به دست می‌دهد. چنین انسانی عمیقاً عشق می‌ورزد، آفریننده است، قوه تعقلش را کاملاً پرورانده است، جهان خود را به طور عینی ادراک می‌کند، حس هویت پایداری دارد، با جهان در پیوند است و در آن ریشه دارد، حاکم و عامل خود و سرنوشت خویش است و از تمایل جنسی نسبت به محارم آزاد است. فرام شخصیت سالم را دارای جهت‌گیری بارور می‌داند. فرام با کاربرد واژه‌ جهت‌گیری این نکته را می‌گوید که جهت‌گیری گرایش یا نگرش کلی است که همه جنبه‌های زندگی، یعنی پاسخ‌های فکری، عاطفی و حسی به مردم و موضوع‌ها و رویدادها را، خواه در جهان و خواه در خود، دربرمی گیرد. بارور بودن یعنی به کار بستن همه قدرت‌ها و استعدادهای بالقوه خویش. چهار جنبه شخصیت سالم، در روشن ساختن مراد فرام از جهت‌گیری بارور مؤثر است. این چهار جنبه عبارت‌اند از: عشق بارور، تفکر بارور، خوشبختی و وجدان اخلاقی.

لازمه عشق بارور رابطه آزاد و برابر بشری است. طرفین رابطه می‌توانند فردیتشان را حفظ کنند. عشق بارور از چهار ویژگی مهم برخوردار است: توجه، احساس مسئولیت، احترام و شناخت.

تفکر بارور مستلزم هوش، عقل و عینیت است.

خوشبختی بخشی جدایی‌ناپذیر و پیامد زیستن موافق جهت‌گیری بارور و همراه همه فعالیت‌های زایا است.

فرام میان دو نوع وجدان اخلاقی که عبارت‌اند از: وجدان اخلاقی قدرت‌گرا و وجدان اخلاقی انسان‌گرا فرق گذاشته است. وجدان اخلاقی قدرت‌گرا نمایانگر قدرت خارجی درونی شده است که رفتار شخص را هدایت می‌کند. وجدان اخلاقی انسان‌گرا تداعی خود است و از تأثیر عوامل خارجی آزاد است (نجات، ۱۳۷۸).

اریک برن